|
|
افشاری، دشتی و بيات کرد از ديدگاه رديف های معتبر آوازی - نوااين مقاله در ادامه مطالبی در زمينه گام و تعريف دستگاه ها در موسيقی ايرانی نگاشته شده است.
گام افشاری بهتر است مانند بيات ترک طوری نوشته شود که از تونيک شروع نشود. زيرا تونيک گام شور نه درجۀ اول گام افشاری حساب می شود نه نوت شاهد و ايست آن است. از اين گذشته يکی از درجات گام افشاری هم متغیّر است و تقريبا در قسمت مهّم اين آواز با نوت اصلی که در گام شور معمول است تفاوت دارد. اگر موقع نواختن افشاری در نوت های درجۀ اول و سوم و پنجم دقت کنيم می بينيم که بيشتر فرودها روی درجۀ سوم است، به همين جهت آن را نوت ايست می گوييم و درجۀ اول گام را می توان تونيک افشاری ناميد . در گام افشاری برعکس گام های ديگر اهمیّت درجۀ سوم بيش از درجۀ اول است (چنان که در سه گاه هم همين طور است). از ديگر خواص افشاری اين است که درجۀ ششم آن همواره در تغيير است، يعنی گاه به همان صورتی است که در گام شور ديده می شود و گاه يک ربع پرده پايين می آيد و اين چنين نوت را می توان نوت متغیّرناميد . حالت آواز افشاری افشاری آوازی است مغموم و دردناک که از هجران و فراق سخن می راند. آواز رهاب که در آخر افشاری نواخته می شود نصيحت آميز و حالتش برعکس افشاری است، سوز و گداز و ناله و ندبه ندارد بلکه به پير تجربه ديده ای می ماند که می خواهد آب خنکی بر دل های داغ ديده بريزد و آنان را با نصايح دلپذير اميدوار کند. افشاری گوشه های گوناگونی دارد از جمله: - درآمد دشتی گام دشتی با شور تفاوتی ندارد و نوت شاهد آن درجۀ پنجم گام شور است. آواز دشتی به ظاهرغمگين است. تعدادی از گوشه های آن از جمله، غم انگيز و دشتستانی مؤيد اين نظر است. امّا شادترين رنگ ها و چهار مضراب ها و تصنيف ها و نيز تصنيف های حماسی در اين آواز است. گوشۀ کوچه باغی آن آواز بابا شمل ها و قلندرهای تهران قديم بوده که حتی اين گوشه به صورت ضرب المثل هم درآمده است. سرود حماسی ای ايران و تصنيف از خون جوانان وطن لاله دميده مؤيد حماسی بودن اين آواز است. در آواز دشتی چند برابر همۀ دستگاه ها رنگ های شاد و چهارمضراب ها را موسيقی دان های ما از دويست سال قبل تا امروز ساخته اند. متعلقات دشتی عبارتند از: - درآمد حالات آواز دشتی : دشتی يکی از زيباترين متعلقات شور است حزين وغم انگيز ولی درعين حال لطيف و ظريف است و می توان آن را آواز چوپانی ايران ناميد. شايد اصل آن از ناحیۀ دشستان (واقع در استان فارس) باشد. به هرحال اين آواز امروز ميان طوايفی که زندگانی آن ها از گلّه داری می گذرد و همچنين در قراء و دهات معمول و متداول و شايد آواز منحصر به فرد آن هاست. در شمال ايران بخصوص در سواحل جنوبی دريای خزر (مازندران و گيلان) به اين آواز تغيير شکل مختصری داده شده و به صورت نغمۀ گيلکی درآمده است . *** در نامگذاری رديف موسيقی ايرانی آوازها و گوشه هائی هستندکه به نام منطقه ای اشاره می کنندکه البته علّت اين نامگذاری ها دقيقا معلوم نيست و بد نيست نام آن ها را برای اطلاعات عمومی هم که شده بدانيم. بيات اصفهان ـ بيات ترک ـ بيات شيراز ـ شوشتری ـ بغدادی ـ راک کشميرـ راک هندی ـ قره باغی ـ نيشابورک ـ طوسی ـ گيلکی ـ ديلمان ـ عراق ـ آذربايجانی ـ نوروزعرب ـ فرنگ ـ ماوراالنهرـ بيات عجم ـ زابل ـ کهکيلويه ـ نيريزـ اصفهانک ـ پنجه کردی ـ حجاز ـ دشتستانی ـ خوارزمی ـ بهبهانی ـ مرودشتی و بيات کرد (کرد بيات) که مورد نظر ما می باشد . همانطور که ميدانيد موسيقی ايرانی به پنج دستگاه و هفت آواز (که آوازها به علت برخی شباهت ها زير مجموعۀ دستگاه ها شمرده می شود) تقسيم بندی می شود. اکنون به بررسی بيات کرد از ديدگاه رديف های معتبر می پردازيم : ۱ـ رديف ميرزا عبدالله : بيات کرد را يکی از آوازهای مستقل دستگاه شور می داند ولی گوشه هائی که برای آن بيان می کند اصولا از ساير آوازهای شور وام گرفته شده که به نظر استاد حسين عليزاده نيز تناسبی با اين آواز ندارد، مانند گوشه های قطار (از بيات ترک) و قرابی (از افشاری) . اگر شور سل اجرا کنيم نوت شاهد (نوتی که بيشتر از همه اجرا می شود و فرود بر آن انجام می گيرد) بيات کرد درجۀ پنجم شور يعنی نوت ر می شود . آن چه در رديف ميرزا عبدالله و رديف موسی خان معروفی مشخصۀ بيات کرد است تحريرهای مخصوص درآمد آواز است که همگی تقريبا به يک شکل هستند. ۲ـ رديف استاد عبدالله دوامی : استاد دوامی نيز هویّت مستقل به عنوان يکی از آوازهای شور برای بيات کرد قائل است ولی ايشان هم گوشه ای را که برای اين آواز بيان می کند گوشه های حزين و بسته نگار از دستگاه شور می باشد . ۳ـ رديف موسی خان معروفی: استاد موسی معروفی، بيات کرد را فقط يکی از گوشه های دستگاه شور می داند. ۴ـ رديف استاد صبا : ايشان در رديف راست کوک خود بيات کرد را يکی از گوشه های آواز دشتی ذکر کرده اند. ۵ـ رديف آقای کيوان ساکت : ايشان، بيات کرد را فقط به عنوان يکی از گوشه های آواز ابوعطا ذکر کرده اند و از آن جا که نوت شاهد کرد بيات و حجاز يکسان می باشد آن را تنوعی در اجرای حجاز می دانند . ۶ـ رديف استاد محمود کريمی: در رديف استاد محمود کريمی هيچ نامی از بيات کرد برده نشده است . *** برای شنيدن آواز بيات کرد می توانيد به اين منابع مراجعه کنيد: آواز بيات کرد در آلبوم (آستان جانان) توسط استاد شجريان و مشکاتيان آواز بيات کرد در آلبوم (بی تو به سر نمی شود) توسط استاد شجريان و عليزاده و کيهان کلهر تصنيف (با من صنما) در بيات کرد توسط استاد شجريان در آلبوم (بی تو به سر نمی شود) تصنيف (سنگ خارا) در بيات کرد توسط بانو مرضيه که توسط شادروان تجويدی در سال ۱۳۳۷ ساخته شده و ترانۀ آن توسط استاد معينی کرمانشاهی در سال ۱۳۴۰ تصنيف شده است و توسط ارکستر گل ها در برنامۀ گل های رنگارنگ ۲۶۱ با تنظيم بسيار زيبای استاد روح الله خالقی اجرا شده است که اولين ترانه ای بود که به سبک امروزی تنظيم و ارکسترال گرديد . ادامه دارد.... ماخذها : - نظری به موسيقی ( استاد روح الله خالقی) شهريار مطالب قبلی در اين زمينه: کسانی که مايلند دی وی دی «ز بعد ما»، کار جديد گروه سنتورنوازان، به سرپرستی سيامک آقايی را بخرند با نشانی ای. ميل زير تماس بگيرند: |
صفحه اصلی
حقوق بشر
مقالات
زنان
فرهنگ و هنر
سياست
ورزش
اطلاعيه های کانون
مجامع و سخنرانی ها
در باره ما
ارتباط با ما   
 |
||
Copyright: rahaward.org 2007  |
در ميان متعلقات شور اختلاف افشاری از سايرين بيشتر و گام آن مستقل تر است.