موضوع سخنرانی دکتر جهانبگلو "برخورد نابردباريها" بود و محور آن بر ايده ی "عدم خشونت" و ترويج آن قرار داشت
فرح طاهری
شهروند

دوشنبه ۲۸ ژانويه ۲۰۰۸، به دعوت دپارتمان علوم سياسی و مرکز اخلاقيات دانشگاه تورنتو، بيش از ۵۰۰ تن در سالن ايزابل بدر اين دانشگاه حضور يافتند تا در مراسم استقبال از بازگشت دکتر رامين جهانبگلو به اين دانشگاه شرکت کنند.

دکتر جهانبگلو که شهروندی ايران و کانادا را تواما دارد، از سال ۱۹۹۷ تا ۲۰۰۱ در دانشگاه تورنتو استاد علوم سياسی بود، سپس به ايران رفت و در سمت سرپرستی دپارتمان تحقيقات و مطالعات فرهنگی معاصر، با دعوت از انديشمندان و متفکران غربی از جمله يورگن هابرماس، ريچارد رورتی، آگنس هلر، پل ريکور، آنتونيو نگری و مايکل ايگناتيف برای سخنرانی به ايران، مبادلات روشنفکری و گفت وگوهای بين فرهنگی را هدايت کرد. جهانبگلو در اپريل۲۰۰۶ زمانی که قصد داشت از ايران به مقصد هند خارج شود، در فرودگاه مهرآباد دستگير شد و مدت چهارماه را در زندان اوين گذراند و ۳۰ آگوست همان سال از زندان آزاد شد.

جهانبگلو پس از آن به هند رفت تا به عنوان پرفسور دمکراسی در مرکز مطالعات جوامع در حال توسعه در دهلی نو تدريس کند.

او پس از غيبت چند ساله، چندی پيش به تورنتو و تدريس در علوم سياسی دانشگاه تورنتو بازگشت.

در آغاز مقامات دانشگاه تورنتو بازگشت دکتر جهانبگلو را خوشامد گفتند. آنها بر اين نکته تاکيد داشتند که افراد دانشگاهی برای انجام وظيفه ی خود نبايستی در خطر باشند و به زندان بيفتند، بنابراين بايد برای آزادی وظايف آکادميک مبارزه کنيم و به همين منظور در کنار جهانبگلو بايستيم.

يکی ديگر از مقامات دانشگاه حضور جهانبگلو را در دانشکده علوم سياسی مغتنم دانست و آن را فرصتی شمرد برای دانشجويانی که از فرهنگ های مختلف در آن تحصيل می کنند.

پرفسور مليسا ويليامز مدير دپارتمان به طور فشرده رامين جهانبگلو را معرفی کرد و کتابهای او را برشمرد از جمله "روح هند"(۲۰۰۸)، "ديدار دوباره ی هند: گفت وگويی بر دوام و تغيير"(۲۰۰۷)، "ايران: بين سنت و مدرنيته"(۲۰۰۴)، "موج چهارم"، کتاب هايی درباره گاندی و ايده عدم خشونت او و همچنين "گفت وگو با ايزايا برلين" (۱۹۹۲) که به زبان های انگليسی، فارسی و فرانسه منتشر کرده است. پرفسور ويليامز در پايان از دکتر جهانبگلو دعوت کرد تا به مناسبت بازگشتش به کانادا و معرفی کتاب تازه اش The Clash of Intolerances سخنرانی کند.

دکتر جهانبگلو در ابتدا از تمام افرادی که در مدت زندانی بودنش برای آزادی او تلاش کرده بودند و بويژه مقامات، دانشجويان و کارمندان دانشگاه تورنتو تشکر کرد که موجبات آزادی و بازگشت او را به کانادا و دانشگاه تورنتو فراهم آوردند چه آنها که در سالن حاضر بودند و چه آنها که نبودند از جمله مايکل ايگناتيف.

او از بازگشت به وظيفه ی تدريس در دانشگاه ابراز خوشحالی کرد.

موضوع سخنرانی دکتر جهانبگلو "برخورد نابردباريها" بود و محور آن بر ايده ی "عدم خشونت" و ترويج آن قرار داشت.

فرازهايی از سخنان او را در زير می خوانيد:

زندگی چيزی جز بودن در ميان ديگران نيست. مشکل کنونی دنيا در حال حاضر اين است که ما گروه های گوناگونی در دنيا داريم ولی هرقدر اين گوناگونی زيادتر ميشود، تحمل اين گروه ها کمتر شده و خشونت بيشتر می شود... با اينکه گوناگونی در اجتماع لازم است، دنيای بی عيب با وجود گوناگونی امکان ندارد... برای رسيدن به يک جامعه بهتر ما بايد با فرهنگ های ديگر مداوما و بی داوری گفت وگو داشته باشيم و از آنها ياد بگيريم و به اين صورت يک تعامل بدون خشونت بين فرهنگ های مختلف به وجود می آيد.

جهانبگلو با نقل قولی از هانا آرنت "معنی زندگی، شناخت است"، در رابطه با گفت وگوی ميان فرهنگی از گاندی مثال آورد و اينکه "چگونه در و پنجره های خانه ی او هميشه باز بود تا همه را به داخل دعوت کند" و ادامه داد که به اين گونه فرهنگها بايد باهم رفتار کنند و اجازه ورود و حضور به يکديگر بدهند.

او در مورد تعصب و کوته فکری گفت، به نظر من دليل اينکه بسياری کوته فکری را حمايت ميکنند اين است که اين شيوه ی تفکر به مردم ساده کمک ميکند تا دنيا را به گونه ی ساده ای ببينند؛ به طور سياه يا سفيد و به سادگی بگويند کی دوست است و کی دشمن... از نظر يک آدم سطحی و متعصب، عدم خشونت و مدارا کردن همگی نشانه های ضعيف بودن است.

جهانبگلو يکی از دلايل رشد تعصب و کوتاه فکری در جهان را، مجبور کردن کشورها به مدرن شدن خواند. او به اين نکته اشاره کرد که هيچ دينی خشونت را به پيروانش نمی آموزد. خشونت دينی به خاطر تداخل دين با سياست به وجود آمده است... سياسی کردن مذهب، مبلغ و مشوق تروريسم عليه مردم معمولی است. خشونتی که امروزه حاکم است شکلی از عدم تحمل ديگران است.

او با طرح اين سئوال که چگونه ميتوان در دنيايی که بنيادگرايی چه مذهبی و چه سياسی بنا را بر نفرت گذاشته زيست؟ گفت، اگر ميخواهيم دنيا به سوی مسئوليت بيشتر پيش برود بايد درک بهتر از يکديگر را بياموزيم، نه درک ضد يهود، ضد اسلام و ... و ايده عدم خشونت و مداراطلبی را پرورش دهيم.

پس از سخنرانی دکتر جهانبگلو که ۵۰ دقيقه به طول انجاميد، بخش پرسش و پاسخ برگزار شد.

در پاسخ به اين پرسش که "با توجه به اينکه در ايران زندانی شده بوده و رفتار ايران درست خلاف اصولی ست که رامين تدريس ميکند، آيا او فکر ميکند تغييری در ايران پيش خواهد آمد تا وضعيت بهتر شود؟" گفت: بسياری ايران را فقط با دولتش می بينند و اين اشتباه است. ايران سنت دارد، فرهنگ، ملت و تاريخ خود را دارد.

او گفت که سعی ميکند با اين وجه ايران گفت وگو کند و تغيير دهد.

در پاسخ به پرسشی درباره ی دين و اينکه بعضی وقت ها دين خود به وجود آورنده ی تعصب و کوته فکری ميشود، جهانبگلو گفت، با اينکه بعضی ها از دين سوءاستفاده می کنند، اما دين چيزی همچون تاريخ و فرهنگ برای کشورهاست و همچون تاريخ و فرهنگ بايد دين را به بچه ها ياد دهيم و اجازه دهيم که خود آينده شان را انتخاب کنند و پيش بگيرند.

ديگری پرسيد، چگونه ميشود بدون خشونت در مقابل دولت های وحشتناکی همچون ايران، با تعصب و عقب ماندگی فکری مبارزه کرد؟

جهانبگلو گفت، با اينکه چندين نفر در تاريخ مثل گاندی، مارتين لوترکينگ و نلسون ماندلا بدون خشونت مبارزه کرده اند، ولی او خود را يک فعال مداراطلب نمی داند و فقط در اين راستا فکر ميکند و انجام اين کار برايش سخت است و در کل اين کار آسانی برای انجام نيست.

او ادامه داد، انديشه های گاندی هنوز هم در دنيا مهم است چون او ميتوانست هميشه بدون خشونت مبارزه کند و بدون تعصب فردی معنوی باشد. او از گاندی اين درس را ياد گرفته که هميشه بايد به وجه خوب انسانها توجه کنيم و اگر چنين کنيم آنگاه ميتوانيم اميدوار باشيم که حتی متعصب ها و عقب مانده های فکری هم ميتوانند تغيير کنند و بهتر شوند و اين اجازه ميدهد که ما به آينده ی دمکراسی اميدوار باشيم.

در پايان بهرنگ فروغی و بهار امين وزيری از سوی گروه "اگورا" که رامين جهانبگلو چند سال پيش بنيانگزار آن در دانشگاه تورنتو بود، با تقديم گل، ورود او را به کانادا و دانشگاه تورنتو خوشامد گفتند.