روز

مسئولان كشورهاى دنيا هنگامى كه در موقعيتى رسمى قرار دارند، معمولا بسيار منضبط و محتاط و منطقى ‏اظهار نظر مى‌كنند، اما هنگامى كه از سمت خود كنار مى‌روند، ديگر در اظهار نظر خود منضبط نيستند و ‏از همين رو، بى‌پروا و گاه غير منطقى مى‌شوند.‏

در كشور ما ظاهرا وضع به گونه‌اى معكوس است. تا كسى مسئوليتى بر عهده دارد به ندرت مى‌توان حرف ‏منضبط و حسابى از او شنيد اما همينكه از قدرت كناره مى‌گيرد و يا بركنار مى‌شود، حرفهاى او جدى و ‏شنيدنى مى‌شود.‏

نطق توديع آقاى دانش جعفرى وزير سابق اقتصاد و دارايى ايران واقعا شنيدنى و خواندنى بود. او مانند يك ‏كارشناس متعهد به مبنانى علم و عقل سخن گفت چيزى كه گويى به تدريج در ساختار سياسى ايران به گوهرى ‏ناياب تبديل مى‌شود.‏

آقاى پور محمدى وزير كشور در حال كناره گيرى نيز روز چهارشنبه در همايش ارتباط بين فرهنگى در ‏جوامع چند فرهنگى گفته بود كه بايد به سمت نظامى حركت كنيم كه قالب (غالب؟) دنيا حركت مى‌كند.‏
سخن آقاى پور محمدى هر چند كه ظاهرى آرام و بى‌آزار دارد اما از نقطه نظر فلسفه‌اى كه تندروها براى ‏وجود نظام جمهورى اسلامى تعريف مى‌كنند، محتوايى براندازانه دارد! مگر نه اين است كه آقايان، مدعى ‏حركت در جهت مخالف امور جهان در همه ابعاد آن هستند و همراه شدن با نظام جهانى را مباين نظام اسلامى ‏مى‌دانند؟

به هر حال، تغيير و جابجايى پست‌ها در جمهورى اسلامى اگر فقط همين يك تاثير را داشته باشد، مغتنم است ‏و بايد از آن استقبال كرد و آرزوى آن را داشت تا آن دسته از مسئولانى كه حدود سى سال است در پست‌هاى ‏مختلف جا خوش كرده‌اند به هر دليلى صندلى خود را ترك كنند تا بتوان جمله‌اى هم از آنان شنيد كه اعصاب ‏را خراش ندهد!‏

سخن اصلى اين مطلب اما اين است كه تعمق در اظهارات آقاى دانش جعفرى ضرورى است. ‏
او فقط نكته‌هايى را افشاء نكرده بلكه پرده از ماجرايى برداشته است كه براى يك ناظر بيرون از دولت قابل ‏درك نيست.‏

در واقع سيمايى كه آقاى دانش جعفرى از دولت آقاى احمدى نژاد ترسيم كرده نشان مى‌دهد كه اين دولت به ‏معناى امروزين آن "دولت" نيست بلكه حلقه‌اى از افراد است كه تحت نام دولت، منويات خاص خود را دنبال ‏مى‌كنند.‏

ساختار دولت مدرن مبتنى بر عقلانيت بوركراتيك است و از همين رو رفتار شخص و اشخاص درون آن بايد ‏مبتنى بر اين نوع عقلانيت باشد.‏

به ياد دارم كه در اوايل انقلاب هر نوع بوركراسى تحت عنوان قرطاس بازى محكوم مى‌شد و نهادهاى انقلابى ‏در پى آن بودند كه با اجتناب از كاغذ بازى كه آن را مخل شتاب لازم براى اداره امورد مى‌دانستند، طرح‌هايى ‏را به انجام برسانند.‏

ديگرى نگذشت كه بر آنها فاش شد كه اگر قرار باشد مبلغى در جايى هزينه شود، بايد روند اختصاص و هزينه ‏شدن آن در جايى ثبت شود و گرنه بازار فساد و هرج و مرج رونق شايانى خواهد گرفت.‏

اين نهادهاى انقلابى پس از آنكه تاسيس شدند، دستگاه بوركراتيك خود را به راه انداختند، اما اين دستگاههاى ‏بوركراتيك به دليل آنكه متاخر بر ايجاد نهاد اصلى بودند، هرگز كارايى لازم را پيدا نكردند و كاغذ بازى و ‏سرگردانى ارباب رجوع را به حد اعلاء رساندند.‏

من خود براى انجام خدمت سربازى وارد يكى از همين نهادها شدم. جالب اينكه اين نهاد بر اساس قانونى امثال ‏مرا جذب كرده بود كه شامل حال آن نمى‌شد و هنگامى هم كه دوره خدمتمان تمام شد، راهى براى خروج از ‏آن نهاد پيش بينى نشده بود. به عبارت ديگر، بوركراسى آن نهاد راه خروجى نداشت و براى پيدا كردن چنين ‏راهى، به هر صاحب نامى هم كه متوسل شدم، فايده‌اى نكرد. دست آخر هم، يك آدم كاركشته در يك نهاد به جا ‏مانده از قبل از انقلاب، قوانينى كه به نحوى مى‌توانست شامل حالم شود برايم تشريح كرد. پيگيرى اين روند ‏چندين ماه وقت بى‌ارزش مرا گرفت.‏

خلاصه آنكه بوركراسى به خودى خود نه فقط بد و دست و پا گير نيست، بلكه ضرورت تشكيل دولت مدرن ‏است و بدون آن هرج و مرج و سردرگمى كامل حكمفرما مى‌شود. آنچه منتقدان امور ادارى در مذمت آن ‏سخن گفته‌اند بوركراسى فاسد و ناكارآمد است نه اصل بوركراسى.‏

در حقيقت، از سخنان آقاى دانش جعفرى چنين برداشت مى‌شود كه دولت نهم چندان در قيد و بند منطق ‏بوركراتيك نيست و به جاى آنكه بكوشد تا بوركراسى ناكارآمد و فاسد و دست و پا گير كنونى را اصلاح و ‏متحول كند، در صدد دور زدن و ناديده گرفتن آن است. ‏

همين رفتار است كه امكان حضور دسته‌اى از افراد به قول آقاى دانش جعفرى ناآگاه به منطق امور اجرايى را ‏در دولت نهم فراهم كرده است، افراديكه مى‌توانند آزادانه به هر نقطه‌اى سرك بكشند و بر مبناى علايق و ‏منويات شخصى خود در باره مجريان امور گزارش تهيه كنند، گزارش‌هايى كه ظاهرا قرار است به صورت ‏كلى در تجمعات عمومى به آنها استناد شود اما به طور مشخص پيگيرى نشوند.‏

با اين شيوه، سرنوشت دولت نهم روشن است. واى به حال دولتى كه پس از آن سر كار آيد!‏