سرمايه - مهرداد فخيمی مدير فيلمبرداری برجسته سينمای ايران که در طول زندگی حرفه ای خود آثار تاثيرگذارترين سينماگران کشور را در قاب دوربين ثبت کرده بود در۶۹ سالگی درگذشت.بار ديگر بايد سوگواره ای برای يکی ديگر از اهالی فرهنگ و هنر کشور بنويسم. ظاهراً بايد عادت کنيم به اين رفتن ها و اين سوگواره هايی که هر از چندی گريبانگير می شود. اين بار قرعه تقدير به نام مهرداد فخيمی افتاد به عنوان فيلمبردار با هنرمندانی چون بهرام بيضايی، مرحوم علی حاتمی، محسن مخملباف، محمدرضا هنرمند، ابوالحسن داوودی و شهرام اسدی همراه شده بود و آثار ماندگاری از سينمای ايران چون غريبه و مه، چريکه تارا، مرگ يزدگرد، کمال الملک، دستفروش، تيغ و ابريشم، ناخدا خورشيد و.... را فيلمبرداری کرده بود.
او در نخستين ساعات روز چهارشنبه ۲۳ مرداد ماه در حالی که مدتی بود از بيماری ريوی رنج می برد در منزل شخصی خود درگذشت.
فخيمی يکی از فيلمبرداران سينمای ايران بود که نه تنها آثار برجسته ای را ثبت کرده که در زمينه مستند و داستانی و همچنين در دو گونه سياه و سفيد و رنگی فيلمبرداری کرده بود.
او با فيلمبرداری فيلم غريبه و مه ساخته بهرام بيضايی وارد سينما شد و در بسياری از آثار وی به عنوان مدير فيلمبرداری حضور داشت. فخيمی خاطر فيلم «مسافران» سيمرغ بلورين بهترين فيلمبرداری جشنواره فيلم فجر را گرفت.
اين فيلمبردار صاحب سبک سينما متولد ۱۳۱۸ و دانش آموخته رشته فيلمبرداری از آلمان بود. وی فعاليت هنری خود را با ساخت فيلم های کوتاه همانند «جام حسنلو»، «نان و کوچه» و «اربعين» آغاز کرد. فخيمی همچنين با مرحوم علی حاتمی نيز همکاری داشت و در فيلم های کمال الملک و حاجی واشنگتن همراه اين فيلمساز فقيد سينمای ايران بود.
«کلاغ»، «چريکه تارا»، «مرگ يزدگرد»، «حاجی واشنگتن»، «کمال الملک»، «تيغ و ابريشم»، «مأموريت»، «دستفروش»، «ناخدا خورشيد»، «پرنده کوچک خوشبختی»، «پاييزان»، «جيب برها به بهشت نمی روند»، «مسافران»، «روانی»، «دختری به نام تندر»، «بانوی من» «به من نگاه کن» بعضی از آثاری است که او در آنها حضور داشت.
آخرين حضور او به عنوان مدير فيلمبرداری سال ۸۵ در فيلم «چه کسی امير را کشت؟» مهدی کرم پور بود. فخيمی برای فيلم های «ناخدا خورشيد» و «مسافران» نامزد دريافت جايزه سيمرغ بلورين بود و برای «مسافران« اين جايزه را دريافت کرد. فخيمی برای فيلمبرداری فيلم «ديدار» نيز نامزد دريافت جايزه خانه سينما بود.
-
سينماگران از فخيمی می گويند
انتشار خبر درگذشت فخيمی موجی از غم و اندوه را در ميان اهالی سينما به وجود آورد.
تورج منصوری يکی از فيلمبرداران سينمای ايران با اشاره به اينکه او استاد همه فيلمبرداران سينمای ايران بود گفت: «با اينکه او مدتی مريض بود اما شنيدن اين خبر درگذشت او، حس بسيار بدی به من داد و هنگامی که شنيدم حس کردم ريشه ای که ما احساس می کرديم داريم، قيچی شد. با رفتن مهرداد فخيمی يکی از ريشه های محکمی که در خاک بود، بريده شد.»
«محمدرضا سکوت» يکی ديگر از فيلمبرداران سينمای ايران و عضو هيات مديره خانه سينما نيز با ابراز تاسف از دست دادن استاد خود گفت: «مهرداد فخيمی به معنای واقعی يک فيلمبردار مولف بود که اين در سينمای ايران که سالانه حدود ۱۵۰ فيلم توليد می شود، عنوان کمی نيست. فخيمی ساليان سال وجهه هنری و مولف بودن خود را حفظ کرد و فيلمبرداری بسياری از فيلم هايی را که به او پيشنهاد می شد، قبول نمی کرد و سراغ هر کاری نمی رفت. او هر کاری را فيلمبرداری می کرد بهترين می شد. فخيمی يکی از اساتيد برجسته فيلمبرداری سينما بود و چندين فيلمبرداری صاحب نام سينمای ايران، پرورش يافته مکتب او هستند.»
سکوت که شاگرد و دستيار همايون پايور که وی نيز دستيار و شاگرد فخيمی بوده، با يک نسل فاصله خود را شاگرد مکتب فخيمی دانست و گفت: «آدم هايی مثل فخيمی کم هستند. متاسفانه او سال های اخير را با رنج بيماری می گذراند ولی هرگز از خاطره ها نرفت و کارهای درخشان او بر کسی پوشيده نيست که هرکدام يک برگ زرين در کارنامه وی محسوب می شود. »
عليرضا زرين دست فيلمبردار قديمی سينمای ايران با بيان اينکه مهرداد فخيمی يکی از استثناهای فيلمبرداری است گفت: «فخيمی يکی از بهترين فيلمبرداران سينمای ايران بود. من معتقدم او از ميان ما نرفته، زيرا آثار به جامانده از اين هنرمند پيشکسوت يکی از دلايل زنده بودن اوست. سينمای ايران با نام مهرداد فخيمی زنده است.»
زرين دست ثبت تصاوير برجسته را توسط فخيمی در فيلم های «چريکه تارا»، «مسافران»، «غريبه و مه» و... نشان از نگاه خاص او به سينما دانست و افزود:« او يکی از فيلمبرداران درخشان، صاحب نگاه و شاخص بود. هرگز کار فخيمی را در اپيزود دوم فيلم «دستفروش» فراموش نخواهم کرد. فخيمی زنده است زيرا تصاوير آثار او هيچ وقت از ذهن ما پاک نمی شود. من فخيمی را رفته از اين جهان نمی بينم چرا که آثارش سال ها زنده خواهد ماند.»
جمشيد مشايخی بازيگر پيشکسوت سينما که در فيلم های «هزاردستان»، «کمال الملک» و «بانوی من» مقابل دوربين مهرداد فخيمی حضور داشته است در گفت وگو با ايسنا با ابراز تاسف از درگذشت اين فيلمبردار شاخص سينما گفت: «فخيمی يکی از شخصيت های برجسته فيلمبرداری بود که بسيار مودب و معقول بود و به راحتی از کنار کارش نمی گذشت و سعی می کرد آن را به بهترين شکل انجام دهد. من هميشه مقابل دوربين او انرژی می گرفتم و خاطرات خوبی با او دارم. »
يدالله صمدی هم که در دو فيلم «دمرل» و «بانوی من» با مهرداد فخيمی همکاری داشته است با اظهار تاسف از درگذشت اين فيلم بردار با سابقه سينما گفت: «در هنگام فيلمبرداری «کلانتری غيرانتفاعی» بودم که اين خبر را شنيدم و کار را متوقف و يک دقيقه سکوت اعلام کردم.»
«محمدرضا اعلامی» کارگردان سينمای ايران که در فيلم ترنج با فخيمی همراه بود گفت: «فخيمی از بين فيلمبردارانی که من تاکنون با آنها کار کرده ام، از بزرگ ترين فيلمبرداران بود که ويژگی اش نظم و ترتيب مثال زدنی در کار بود. فخيمی هميشه انواع فشارها را تحمل می کرد تا بتواند نتيجه بهتری از کار خود بگيرد و هيچ گاه از مشکلات کار خم به ابرو نمی آورد. هارون يشايايی تهيه کننده «ناخدا خورشيد» با اشاره به اينکه او در فيلمبرداری از جان مايه می گذاشت درباره او گفت: او يکی از فيلمبردارانی بود که از زمانه خود جلوتر بود.
يشايايی با اشاره به فصل پايانی «ناخدا خورشيد» که روی يک لنج می گذرد به فارس گفت: اين بخش مشکل ترين بخش فيلم بود و «فخيمی» با بهترين تکنيکی که در زمان توليد فيلم وجود داشت، توانست اين بخش را به خوبی به تصوير بکشد. او در واقع يکی از بهترين متخصصان فيلمبرداری در سينما بود که تکنيک به روز داشت و هميشه بهترين نتيجه ها را در کارهايش می ديديم.
«سيدضياءالدين دری» کارگردان سينما با ابراز تاسف از حادثه درگذشت فخيمی گفت: «مهرداد فخيمی» برادر بزرگ تر من در زندگی حرفه ای بود و تنها کسی است که من در سينما شاگردی اش را کرده ام. »
او با اشاره به اينکه مهرداد فخيمی در حقيقت جزء اولين نسل فيلمبرداران تحصيل کرده خارج از کشور بود که در آلمان تحصيل کرده بود؛ افزود: «او فيلمبرداری با ديسيپلين و وقت شناس بود و گونه ای از ديسيپلين آلمانی در کارهايش ديده می شد بنابراين به شدت در کار خود جدی بود.
به اعتقاد دری او با خيلی از کارگردانان سينما کار کرد و در کنار «بهرام بيضايی» به اوج فعاليت خود رسيد: «او در «غريبه و مه» جايزه بهترين فيلمبردار را از جشنواره قاهره گرفت و شايد بتوان گفت نخستين فيلمبردار ايرانی بود که از جشنواره های خارجی جايزه می گرفت. بعد از آن همکاری «فخيمی» با «بيضايی» تا فيلم «مسافران» ادامه پيدا کرد چرا که دقت های «بيضايی» و تلاش هايی که فخيمی می کرد باعث می شد تا فيلمبرداری بسيار برجسته ای اتفاق بيفتد.»
وی درباره ويژگی های فيلمبرداری مهرداد فخيمی افزود:« نقش او به صورت بسيار وسيع در ارائه اکسپوز سالم در فيلمبرداری فيلم های ايرانی غيرقابل انکار است که تاثير آن را در فيلمبرداران بعد از او نيز می بينيم. در واقع او يکی از موثرترين فيلمبرداران سينمای ايران بود که باعث شد فيلمبرداری ما سطح استاندارد قابل تاملی به خود بگيرد و لااقل باعث سرافکندگی نباشد. »
مرتضی پورصمدی از ديگر فيلمبرداران سينمای ايران فقدان فخيمی را در سينمای ايران تاسف بار دانست :« او در کنار فيلمسازانی چون بهرام بيضايی و مرحوم علی حاتمی تصاويری بی بديل در سينما خلق کرد. فخيمی از محدود هنرمندانی است که به شکلی حيرت آور روی سليقه بصری همکاران و مخاطبان سينما تاثير گذاشته است.
به هيچ وجه نمی توان فقدان او را کتمان کرد. به شخصه از او بسيار آموختم. فکر می کنم سال ها طول می کشد توانمندی فخيمی در سينمای ايران تکرار شود. بی ترديد او از درخشان ترين فيلمبرداران سينماست. کارهای شاخص فخيمی در تاريخ سينمای ايران نشان از شعور بالای او دارد. فخيمی در جوانی در کنار فيلمسازانی چون بهرام بيضايی و مرحوم علی حاتمی تصاويری بی بديل در سينمای ما آفريد. »
فيلمبردار «گيلانه»، «دايره زنگی» و «آتش سبز» با اشاره به آثار فخيمی گفت:« کار فخيمی را در «غريبه و مه» بسيار دوست داشتم و ستايش می کنم. کارهای او با آثار همکاران ديگر که در اين عرصه فعاليت می کنند متفاوت است. اميدوارم دوستان بتوانند موفقيت فخيمی در سينمای ايران را تکرار کنند.»
خانه سينمای ايران اعلام کرد پيکر مهرداد فخيمی فيلمبردار پيشکسوت سينمای ايران امروز ۲۴ مرداد ماه ساعت ۹ صبح از مقابل خانه سينما به سمت قطعه هنرمندان بهشت زهرا تشييع می شود.