دويچه وله ـ شماری از ايرانيان خارج کشور با شرکت فيلم‌های کارگردانان داخل کشور در جشنواره‌های بين‌المللی مخالفند. در برلين هم جمعی از ايرانيان مردم را دعوت به تحريم برليناله کرده‌اند. پای صحبت يک مخالف و يک موافق برليناله نشسته‌ايم.
جشنواره‌ی فيلم برلين يکی از معتبرترين جشنواره‌های فيلم جهان به‌شمار می‌رود و در مدت شصت سال عمر خود سکوی پرشی بوده است برای بسياری از فيلم‌سازان جوان؛ به ويژه از کشورهايی که صنعت فيلم آنها در سطح جهانی مطرح نبوده يا نيست.

در اين جشنواره سينماگران ايرانی، چه پيش از انقلاب (شهيد ثالت، کيمياوی ...) و چه پس از انقلاب (پناهی، حکمت، مجيدی، قبادی، فرهادی ...) خوش درخشيد‌ه‌اند و موفق به شکار "خرس‌های برلينی" هم شده‌اند.

چند سال است که به موازات نمايش فيلم‌های ايرانی، شماری از مهاجران و پناهندگان سياسی مقيم اين شهر، عليه حضور کارگردانان ايرانی در برليناله دست به حرکت‌های اعتراضی می‌زنند. گرچه شرکت‌کنندگان در اين اعتراضات - نسبت به جمعيت ايرانيان مقيم برلين - بسيار محدود بوده‌اند، با وجود اين، اعتراضات آنها بيانگر نوعی تفکر است که بايد به آن پرداخته شود.

«برليناله‌، حامی جمهوری اسلامی»

يکی از کسانی که خواهان تحريم برليناله شده، داريوش شکوف، فيلمساز ايرانی مقيم برلين است. اين فيلمساز در سنين نوجوانی به آمريکا و رفته و پس از آن ديگر به ايران بازنگشته‌، اما در تمام اين مدت خود را ايرانی دانسته و "دلش برای ايران طپيده است".

شکوف اخيرا دو فيلم در رابطه با جريانات پس از انتخابات رياست جمهوری ساخته ("تاکسی برای بهشت" و "ايران زندان") و به موضوع شکنجه و آزادی فردی و اجتماعی در ايران پرداخته است. او در اواخر ماه نوامبر سال گذشته‌ی ميلادی با انتشار بيانيه‌ای اعلام کرد که هر دو فيلم «برای نمايش در جشنواره‌ی برلين در نظر گرفته ‌شده‌اند».

در ماه ژانويه ۲۰۱۰ شکوف در نامه‌ی سرگشاده‌ای به ديتر کاسليک، رئيس برليناله، تاکيد کرد که مايل نيست فيلم‌هايش در برليناله نمايش داده شوند، زيرا «برليناله از سياست سرکوب جمهوری اسلامی پشتيبانی می‌کند».

«بده‌بستان‌های سياسی»

داريوش شکوف در مصاحبه با دويچه وله می‌گويد که «فيلم‌های نمايش داده‌شده دراين جشنواره بر مبنای بده‌بستان‌های سياسی و اقتصادی انتخاب می‌شوند و هيچ کمکی به پيشرفت سينمای ايران نمی‌کنند». او معتقد است که «يک جشنواره بايد محل نمايش فيلم‌های هنری باشد نه جای تبليغ برای حکومت‌ها».

اين فيلمساز تاکيد می‌کند که بنيان‌گذاران جشنواره‌های سينمايی هدفشان پيشرفت هنر و سينمای هنری بوده است و «در سال‌های اوليه هم در اين مسير موفق بودند، اما امروزه همه چيز در اين فستيوال‌ها وجود دارد الا سينمای هنری».

شکوف متعجب است از اينکه يک جشنواره‌ی سينمايی «با وجود اتفاقات فاجعه‌بار پس از انتخابات رياست جمهوری» حاضر به نمايش فيلم‌های ايرانی باشد. او معتقد است که «جمهوری اسلامی در ماه‌های گذشته‌، با کشتن مردمی که با دست خالی خواهان حقوق حقه‌ی خود بودند، نشان داد که يکی از منفورترين حکومت‌های جهان است و بايد از هر نظرتحريم شود».

«همه‌ی فيلم‌سازها دولتی نيستند»

نادر داودی، کارگردان فيلم "سرخ، سفيد و سبز" که در بخش پانورامای برليناله نمايش داده می‌شود، در باره‌ی رابطه‌ی حکومت و سينماگران می‌گويد که در هر کشوری فيلم‌سازان متفاوت وجود دارد و در ايران هم همينطور است.

«اينکه تعدادی هم حامی دولت باشند يا دولت از آنها حمايت کند يک امر طبيعی است.» داودی اما تاکيد می‌کند که در ايران فيلم‌سازان مستقل بی‌شماری هستند که نه تنها محبوب دولت نيستند، بلکه گاهی با دشمنی برخی از دولتمردان هم روبرو می‌شوند.

او می‌گويد: «آنها معتقدند که کسانی که به جشنواره می‌روند وارد بازی‌قدرتمندان جهان شده و از جانب آنها پشتيبانی می‌شوند. در خارج هم بعضی‌ها معتقدند که ما در بازی کوچکی با دولت وارد شده‌ايم و دولت از ما پشتيبانی می‌کند».

داودی، بر خلاف شکوف، اعتقاد دارد که جشنواره‌‌ها، از جمله برليناله، در پيشرفت «سينمای متفکر» ايران نقش مهمی ايفا کرده‌اند و توانسته‌اند، بخشی از واقعيت پنهان ايران را به جهانيان بنمايانند.

«جايزه‌ها از پيش تعيين شده‌اند»

داريوش شکوف برای نخستين بار به دليل اکران فيلمش "هفت مستخدم" با بازيگری آنتونی کوئين به برلين آمد. او می‌گويد: «در همان زمان می‌دانستم که فيلم‌هايی که جايزه می‌گيرند از پيش تعيين شده‌اند و تعيين‌کننده‌ی اصلی همان بده‌بستان‌های سياسی و اقتصادی است.»

اين فيلمساز ضمن ابراز اين نظر، تاکيد می‌کند که در صورتی که دولت ايران موافق فيلمی نباشد «اصلا اجازه‌ی ساخت يا درنهايت اجازه‌ی خروج به آن نمی‌دهد». او سپس نتبجه می‌گيرد که دولت بايد با همه‌ی فيلم‌هايی که ساخته می‌شوند، از جمله آنهايی که جايزه می‌گيرند، موافق باشد، «يعنی آنها را در خدمت خود بداند».

«فيلم‌سازان مستقل دستشان در جيب خودشان است»

نادر داودی در رابطه با نقش دولت در فيلم‌ها به «تئوری توطئه» اشاره می‌کند و اين را مايه تاسف می‌داند که «ما ايرانی‌ها مخصوصا در سی سال گذشته همه چيز را از عينک سياسی می‌بينيم».

اين فيلمساز معتقد است که توافق دولت با ساخت يک فيلم به اين معنی نيست که آن فيلم برای تاييد، يا در خدمت تحکيم دولت باشد. او تاکيد می‌کند که دولت از فيلم او پشتيبانی نکرده و در راه‌يابی آن به برليناله هم هيچ‌گونه نقشی نداشته است.

داودی در پاسخ به اين پرسش که چه کسی فيلم‌های ايرانی را به برليناله معرفی می‌کند، می‌گويد: نماينده‌ی برليناله در سفرهای خارجی خود، به ايران هم سری می‌زند و در گفت‌وگو با اهالی سينما و "آژانس‌های فيلم"، آثار متعددی را می‌بيند و سپس نمونه‌هايی را با خود به برلين می‌‌آورد. «گزينش نهايی فيلم‌ها با هيئت ويژه‌ی برليناله در برلين است.»

نويسنده: فرهاد پايار
تحريريه: شهرام احدی