مهر

يكهزار و ۷۰۰ تصوير در كتابهاى فارسى بخوانيم و بنويسيم مقطع دبستان وجود دارد و در پايه هاى تحصيلى دوم تا پنجم نيز ۷۵ درصد تصاوير كتابهاى درسى مربوط به مردان و ۲۵ درصد مربوط به زنان است. اين موضوع با توجه به اهميت دوران ابتدايى در نظام تربيتى ، اهميت بازنگرى و ايجاد تعادل بويژه در تصوير سازى ها را يادآورى مى كند. دكترعليرضا افشانى در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به تحقيق انجام شده بر روى كتابهاى فارسى مقاطع دوم تا پنجم ابتدايى گفت: اين يافته ها نبود تعادل در محتواى مواد درسى به نفع مردان را نشان مى دهد و حضور زنان در عرصه هاى سياسى، علمى، ورزشى و دينى در اين كتابها بسيار كمتر از مردان ترسيم شده است.

عضو هيئت علمى دانشكده علوم اجتماعى دانشگاه يزد با اشاره به اين كه بخش قابل توجهى از فعاليتهاى آموزشى دانش آموزان در مدرسه حول محور كتابها و متون درسى است، ادامه داد: بر اساس برآوردها ۷۵ درصد از كار كلاسى كودكان در مدرسه و ۹۰ درصد از تكاليف خانه، حول محور كتابهاى درسى است و كتابها و مطالب درسى به مراتب نقشى بيش از انتقال صرف اطلاعات به كودكان را بر عهده دارند.

اين جامعه شناس در مورد اهميت توجه به نقشهاى جنسيتى در كتابهاى درسى اظهار داشت: اساسا بخشى از برنامه درسى مدارس به طور مشخص با اين هدف طراحى مى شود كه كودكان را جامعه پذير كند و از طريق آموزش نقشهاى اجتماعى و جنسيتى متناسب، آنها را به اعضايى فعال در جامعه تبديل كند. كتابهاى درسى يكى از كارگزاران اصلى انتقال ارزشهاى اجتماعى در محيط مدرسه هستند و نقش كليدى را در شكل دادن به نگرش دانش آموزان درباره جهان اجتماعى و كنش گران آن بازى مى كنند.

وى با بيان اين كه دوره دبستان مقطعى است كه كودكان به تازگى از محيط خانه جدا شده اند و بنا بر مقتضيات سنى خاصشان هنوز تجربه لازم و كافى براى قضاوت درست ندارند و استعدادى فراوان براى تاثيرپذيرى دارند، گفت: يافته هاى تحقيق انجام شده نشان مى دهد در مجموع يكهزار و ۷۰۰ تصوير در كتابهاى فارسى بخوانيم و بنويسيم مقاطع اول تا پنجم دبستان وجود دارد و در همه پايه هاى تحصيلى دوم تا پنجم تصاوير مربوط به جنس مذكر به وضوح بيشتر از تصويرهاى مربوط به جنس مونث است.

دكتر افشانى افزود: ۷۵ درصد تصاوير كتابهاى درسى اين مقطع مربوط به مردان و ۲۵ درصد مربوط به جنس مونث است و بيشترين تصوير مربوط به جنس مذكر در كتاب پايه چهارم ابتدايى است كه ۸۵ درصد كل تصويرهاى پايه را به خود اختصاص داده است. وى تاكيد كرد: يافته ها نشان مى دهد رابطه معكوسى بين پايه تحصيلى و تاكيد تصويرها بر جنس مونث وجود دارد به گونه اى كه با افزايش پايه تحصيلى استفاده از تصاوير جنس مذكر بيشتر مى شود.

وى به نتايج بخش ديگرى از اين تحقيق اشاره كرد و گفت: در كتابهاى درسى زنان بيشتر در نقشهاى كودكى و نوجوانى و مردان به طور عمده در نقشهاى بزرگسالى به تصوير درآمده اند. ۶۷ درصد از كل تصويرهاى جنس مونث در تمامى پايه هاى تحصيلى، زنان را در سنين كودكى و نوجوانى و تنها ۳۳ درصد آنها را در سنين بزرگسالى ترسيم كرده اند، اين در حالى است كه نسبت مردان در سنين بزرگسالى ۵۵ درصد و كودكى و نوجوانى ۴۵ درصد است.

عضوهيئت علمى دانشگاه يزد اظهار داشت: همچنين در كتابهاى اين مقاطع تحصيلى ۳۸۶ بار عناوين والدين استفاده شده كه از اين ميان كلمه مادر و مامان در ۵۳ درصد موارد و بابا و پدر ۴۷ درصد است و در واقع اين تنها موردى است كه انعكاس نقشهاى جنسيتى زنان در كتابهاى درسى از مردان پيشى گرفته است.

وى بيان داشت: همچنين ۱۵۳ مورد از عناوين اقوام و خويشاوندان در متون كتابهاى درسى آمده است كه از اين تعداد ۶۱ درصد عناوين خويشاوندان مذكر و ۳۹ درصد عناوين خويشاوندان مونث بوده است. در پايه پنجم ابتدايى تنها يك مورد از اقوام مونث و ۲۵ مورد از اقوام مذكر شده است.

افشانى با اشاره به مشاغل ذكر شده در كتابهاى درسى تصريح كرد:۴۹۷ عنوان شغل در متون درسى گزارش شده است كه از اين تعداد ۱۰ درصد مربوط به مشاغل زنان و ۴۱ درصد در مورد مشاغل مردانه و بقيه شغلها جهت گيرى جنسيتى ندارد. همچنين با افزايش پايه تحصيلى معرفى تعداد مشاغل مربوط به زنان كاهش يافته است.

وى در گفتگو با مهر ادامه داد: همچنين ترسيم زنان در نقشهاى حرفه اى و تخصصى از ۳۸ درصد در سال ۴۸ به ۶۸ درصد در سال ۸۶ رسيده اين در حالى است كه ترسيم زنان در مشاغل كشاورزى از ۱۳ درصد به ۲۶ درصد رسيده ولى براى مردان اين رقم از ۳۱ درصد به ۱۲ درصد كاهش پيدا كرده است.

اين جامعه شناس تاكيد كرد: تاكنون توجهى آگاهانه و هدفمند در پرداختن به مقوله جنسيت در محتواى كتابهاى درسى وجود نداشته است و اين بخش نيازمند توجه جدى مسئولان است.