پرشيامگ

پروژه موسيقايى سيمرغ يك موسيقى پلى فونيك(چند آوايى)است كه حميد متبسم آن بدون هيچ ترسى،براى بزرگترين و حرفه اى ترين اركسترنوشته است. محمد رضا درويشى به عنوان رهبر اركستر سيمرغ عصر روز گذشته ۳۱ تيرماه در نشست خبرى پروژه موسيقى سيمرغ كه با حضور محمدرضا درويشى، حميد متبسم (آهنگساز)و همايون شجريان(خواننده) در تالار رودكى برگزار شد با اعلام اين مطلب گفت:يك زمانى شما موسيقى را براى اركستر سمفونيك تهران مى نويسيد كه سعى مى كنيد يك قطعه روان بنويسيد اما شما يك زمان براى يك اركستر خارج از كشور اين كار را مى كنيد كه ديگر آن زمان ترسى براى نوشتن نداريد اما به جرات مى توانم بگويم كه متبسم در اين پروژه موسيقايى از دشوارترين،پيچيده ترين،تغييرات سرعتى استفاده كرده اند كه اين كار براى من به عنوان رهبر و اركستر سخت و دشوار كرده است.

وى افزود : من از دو منظر مى توان پروژه سيمرغ را تشريح كنم؛يكى از موضع يك آهنگساز و از موضع كسى كه از آبان‌ماه تا به امروز مسوول اداره اركستر بوده است كه م يتوان بگويم اين موسيقى اتفاقى ويژه، نو و مبارك در موسيقى ايران است. وى افزود: اما از نگاه يك آهنگساز بايد بگويم كه سيمرغ يك موسيقى چندصدايى در عين روانى، بسيار ساده و بدون اغراق است. هيچ اغراقى بر سازبندى يا استفاده از صداهاى نامأنوس سازها و يا تركيب شعر و موسيقى و ... نيست . به گفته درويشى، سادگى، جسارت و نبود اغراق و در عين حال پيچيدگى كه در ذات خود اين موسيقى وجود دارد را هم به حميد متبسم و هم به جامعه موسيقى ايران تبريك مى‌گويم.

اين پژوهشگر موسيقى محلى گفت : اگر كمى به گذشته برگرديم اركسترهاى سازهاى ملى،مضرابى يا تركيباتى كه فقط از سازهاى ايرانى استفاده كرده‌اند، ساختار ديگرى داشتند. معمولا يا تمام اركستر به شكل يك‌صدايى اجرا مى‌شد يا اگر صددرصد يك‌صدايى نبود،همراه با اضافه شدن خط‌هاى بسيار كمرنگى نسبت به خط اصلى بود. در حالى ‌كه پروژه سيمرغ موسيقى چندصدايى است. البته در سال‌هاى اخير چند تجربه ديگر هم انجام شده كه خيلى جالب نبوده است.

درويشى ادامه داد: وقتى به عنوان يك آهنگساز به اين موسيقى مى‌نگرم از مطالعه آن چيزهاى بسيارى آموختم.

وى درباره سازبندى پروژه سيمرغ هم گفت: در اين اركستر به جز ساز مثلث از هيچ ساز غيرايرانى ديگرى استفاده نشده، سازهاى اين اركستر شش تار، سه عود، سه بم‌تار، شش كمانچه، سه قيچك آلتو و دو قيچك تنور، و يك سنتور را شامل مى‌شود كه سه نوازنده ساز كوبه‌اى ، هشت خواننده كر زن و مرد و يك تك‌خوان كه همايون شجريان است، ما را همراهى مى‌كنند به طورى كه يك گروه ۴۰ نفره روى صحنه اجراى اين موسيقى را برعهده دارند كه اين كار هم براى اركستر و هم براى رهبر آن كارى بسيار دشوار است.

حميد متبسم : سيمرغ نزديك به چهار سال زمان برد

حميد متبسم به عنوان آهنگساز اين پروژه گفت خوشحالم پروژه‌اى كه زمانى برايم خواب و خيال بود، آرام آرام به اجرا نزديك مى‌شود.

وى كار بر اشعار فردوسى را آرزوى هميشگى خود دانست و افزود: از آنجا كه اشعار او پيچيدگى خاص خود را دارد، انجام اين پروژه مدتى به تعويق افتاد،چرا كه اول بايد جسارت كار بر اين اشعار را پيدا مى‌كردم و از سوى ديگر كار بر اشعار فردوسى براى آهنگسازى بسيار پيچيده است، زيرا اشعار او همه از يك وزن برخوردارند و چون موضوع كلام، متنوع است براى كار آهنگسازى هم بايد تنوع در اصوات و در وزن‌هاى گوناگون رعايت شود. بنابراين يافتن وزن مناسب شعر فردوسى، كار آهنگسازى را بسيار پيچيده مى‌كند.

متبسم درباره‌ ديگر پيچيدگى‌هاى كار بر اشعار فردوسى ادامه داد: اشعار فردوسى، توصيف برون است، برخلاف شاعران معنوى‌پرداز ما كه هميشه از عشقى الهى سخن مى‌گويند، شعر فردوسى از برون مى‌گويد و داستان‌گونه است. بنابراين نمى‌توان شعر او را در كنار شعر شاعر ديگرى گنجاند به همين دليل اگر آهنگساز كارش را با شعر فردوسى شروع كند، بايد با او هم تمام كند و همه اينها كار بر اشعار فردوسى را پيچيده مى‌كند و اينچنين بود كه آهنگسازى اين پروژه سه‌سال و هشت‌ماه طول كشيد و من بايد از مشاورى ادبى كمك مى‌گرفتم كه دكتر محسن بنايى از روز اول در اين پروژه همراه من شد.

اين آهنگساز درباره انتخاب داستان زندگى «زال» را براى اين پروژه گفت : من اين داستان را به دليل متنوع‌ بودن اين تراژدى كه پيوند عميقى با زندگى انسان دارد،انتخاب كردم اما در انتخاب اشعار محسن بنايى كمكم كرد. ما بخش‌هايى از شاهنامه را انتخاب كرديم كه صرفا داستان‌هاى پهلوانى كه براى بسيارى از مردم آشنا است، نباشد. زيرا شاهنامه به بخش‌هاى مهمى از زندگى انسان در تمام حالت‌ها مى‌پردازد كه در زندگى زال اين تصاوير وجود دارد.

به گفته او، اين پروژه در شش مجموعه ديباچه، زادن زال، سام و زال، سيمرغ و زال، بازگشت زال و رودابه و زال تهيه شده كه در مجموع از بين بيش از ۳۰۰ شعر حدود ۶۰ شعر انتخاب شده كه ارتباط داستانى هماهنگى با يكديگر دارد. همايون شجريان:تفاوت لحن پررنگ است

دردر ادامه اين نشست همايون شجريان كه به عنوان تك‌خوان به اين پروژه همكارى دارد،ضمن تشكر از اصحاب رسانه كه روز تعطيل خود را به اين نشست مطبوعاتى اختصاص داده اند ،گفت: اين كار ويژگى‌ها و تناسبات خود را دارد. مانند آهنگسازى براى خواننده هم بخش‌هاى متفاوتى را به همراه دارد. ضمن اينكه اثر از نظر لحن خواننده به بخش‌هاى مختلفى تقسيم مى‌شود. جايى لحن سرخوشانه است و گاهى غمگين و ...، همه اين حالت‌ها بايد دقيق اجرا شود تا نظرات آهنگساز را به شنونده منتقل كند. اين خواننده كه سال گذشته در پروژه اپراى عروسكى «مولوى» با بهروز غريب‌پور همكارى داشته است،‌ در پاسخ به پرسشى درباره تأثير و كمك اپراى «مولوى» در پروژه «سيمرغ» گفت: آن كار استوديويى و شرايط ضبط‌ش هم بسيار متفاوت بود. از آنجا كه در مدت بسياركوتاهى آماده شد، فرصت چندانى براى تجربه‌اندوزى در آ‌ن فرم از كار را به من نداد. بنابراين «سيمرغ» اولين تجربه من در اين شكل است. شايد كمكى كه آن پروژه در اينجا به من مى‌كند اين است كه تفاوت‌ها را در لحن، پررنگ‌تر نشان دهد.

شجريان در پايان در پاسخ به پرسشى درباره اجراى حماسى اشعار توضيح داد: در بعضى بخش‌ها لحن حماسى وجود دارد، جايى كه در ارايه ملودى و كلام لازم باشد پرانرژى باشيم، به صورت حماسى اجرا مى‌شود.

بهرنگ تنكابنى به عنوان مدير اركستر در اين نشست گفت: ما براى اجرا در روزهاى هفتم، هشتم و نهم مردادماه برنامه‌ريزى كرده‌ايم كه انشاء‌الله مجوز برنامه روز شنبه برسد تا بتوانيم درباره مكان برگزارى برنامه در سايت دل‌آواز اطلاع‌رسانى ‌كنيم.

وى درباره دليل اعلام نكردن مكان اجرا گفت:ما منظر مجوز هستيم؛البته جا مشخص است و شنبه اعلام مى كنيم.همچنين آبان اين پروژه را در شهرستان ها به صحنه مى بريم.

در پايان اين نشست اركستر سازهاى ملى ايران ، اجراى جنرال پروژه سيمرغ را در حضور نمايندگان رسانه‌ها به صحنه بردند همچنين قطعه "ونوشه" كه به گفته حميد متبسم در گويش مازندرانى به بنفشه كوهى معروف است اجرا شد.

متبسم كه اين اجرا خود به عنوان تكنواز سه تار حضور داشت گفت:اين اثر اولين كارى بود كه در سال ۱۳۶۸ آهنگسازى كرده اند و آن را در مجموعه "بامداد"منتشر كرده ام و هدفم از اجراى اين اثر اين است كه تفاوت اولين اثر و پروژه سيمرغ معلوم شد.